الفرق بين النسختين بتاع «بطليموس الخامس»

ص
روبوت: تغييرات تجميلية
ص (r2.7.2+) (تزويد روبوت: hr:Ptolemej V. Epifan)
ص (روبوت: تغييرات تجميلية)
{{بوابة|مصر البطلميه}}
'''بطليموس الخامس ابيفانس''' ( الظاهر ) - باليوناني : Πτολεμαῖος Ἐπιφανής - ،( إتوفى سنة 180 قبل الميلاد )، خامس ملوك [[البطالمه|الدوله البطلميه المصريه]] ، ابن [[بطليموس الرابع]] فيلوباتور و [[ارسينوى]] التالته.
 
قعد على عرش [[مصر]] بعد موت ابوه و هو عنده خمس سنين ، و حكم من سنة 203 لغاية سنة 180 قبل الميلاد. إكمنه كان لسه صغير انتهز [[انتيوخوس التالت]] ملك [[سوريا]] و فيليب الخامس ملك مقدونيا الفرصه و حاولوا يستولوا على أراضى مصر بره حدودها، لكن إتدخلوا و أجبروهم على التراجع.
== الخلفيه ==
 
بطليموس الخامس كان الابن الوحيد لبطليموس الرابع فيلوباتور ، خلفه من مراته و اخته ارسينوى التالته. لما فيلوباتور اتوفى كان بطليموس الخامس طفل صغير عنده خمس سنين. فى عهد بطليموس الرابع اجاثوكليس و اخته اجاثوكليا ، عشيقة بطليموس ، كانوا متحكمين فى كل حاجه فى البلد. و لما مات بطليموس خفوا الخبر لغاية ما يوضبوا نفسهم و ينهبوا الفلوس و المجوهرات اللى فى القصر. لكن لما خبر موت بطليموس انتشر اضطر اجاثوكليس انه يجمع الناس و يقولوهم ان بطليموس مات. اجاثوكليس أخد معاه أخته و بطليموس الخامس و بدأ خطبته بـ : " يا معشر المقدونيين " و دى كانت تسمية المصريين و اليونانيين المختلطين ببعض فى اسكندريه اياميها. و بعد ما اجاثوكليس بين حزنه على بطليموس الرابع و مسح دموعه ورا الناس الملك الجديد بطليموس الرابع ، و قالهم ان ابوه وصى قبل ما يموت بإن اخته اجاثوكليا تتولى رعايته و تربيته. و بعد كده هاجم تليبوليموس و قال انه عايز يستولى على الحكم. الناس كانت بتحب تليبوليموس و بتكره اجاثوكليس فردوا عليه بالهتافات المعاديه و حس اجاثوكليس ان حياته فى خطر فغادر المكان و هو بيفكر ايه الاحسن يهرب و لا يستولى على الحكم و يقضى على عدوينه. الناس جريت فى الشوارع و انضم ليهم العساكر اللى كانوا هما كمان بيكرهوا اجاثوكليس. استمرت حالة الهيجان فى الشوارع و اتلمت الناس فى استاد اسكندريه و مسرح باخوس و قدام القصر ، و جريت ام اجاثوكليس على معبد كيريس و بروسيرباين عشان تتحامى فيه. اجاثوكليس اتخض جداً من اللى بيحصل و من الأصوات اللى بتهتف و تزمجر قدام القصر فراح على أودة بطليموس الصغير و اخده هو و عيلته و راح استخبى بيهم فى نفق تحت الأرض له تلت أبواب حديد. و فتح الناس و معاهم العساكر بوابة القصر و اتدفقوا جواه ، و قعدوا يدوروا على اجاثوكليس لغاية ما عرفوا هو مستخبى فين. بعد ما كسروا الباب الأولانى حاول اجاثوكليس انه يتفاوض معاهم و بعتلهم اريسطومينيس يقول لهم انه مستعد يسيب الملك الصغير ، و يتنازل عن مركزه و فلوسه و اقطاعاته مقابل انهم ما يقتلوهوش. لكن المهاجمين ما وافقوش. لما اجاثوكليس لقى مفيش فايده ، ساب بطليموس الصغير ، فحطوه على حصان و ودوه على الاستاد و سط هتافات الناس ، و قعدوه على عرش مصر. قعد بطليموس الصغير يعيط من الخضه فسأله واحد اسمه سوسيبوس اذا كان لازم يعاقب عدوين امه و عدوينه ، فرد بطليموس من غير ما يفهم مغزى السؤال بكلمة " أيوه " ، و بكده أخد امر ملكى بمعاقبة اجاثوكليس و عيلته ، و اخده معاه بيته عشان يبعده عن الضجه و الصريخ.
 
اتقبض على اجاثوكليس ، و طلعوا بعد كده اخته اجاثوكليا و اخت تانيه ، و جابوا امهم من المعبد اللى كانت متحاميه فيه و ضربوهم و قطعوهم حتت فى الشارع. و بعد ما خلصوا عليهم ، شوية ستات راحوا على بيت فيلامون ، اللى كان بطليموس الرابع كلفه بقتل ارسينوى ، مراته و اخته و ام ابنه بطليموس الخامس. و بعد ما هجموا على بيت فيلامون قتلوه بالعصيان و الطوب ، و خنقوا ابنه الصغير ، و جرجروا مراته فى الشارع و هى عريانه و قطعوها حتت.
بكده مات اجاثوكليس و اتبادت عيلته ، فبقى بطليموس الصغير تحت رعاية سوسيبيس و اريسطومينيس. و لما انطيوخوس ملك سوريا و فيليب ملك مقدونيا عرفوا باللى حصل فى مصر و ان ملكها عيل صغير و تقريباً مافيهاش حكومه ، انتهزوا الفرصه و اتفقوا على تقسيم اراضى مصر اللى بره حدودها على نفسهم. طلع انطيوخوس على سوريا الجوفاء Caelo-Syria و فينيقيا و قدر يهزم جيش مرتزق صغير بيقوده سكوباس كان طلع من مصر عشان يواجهه. و انضم يهود القدس لصف انطيوخوس مقابل انه ما ياخدش منهم ضرايب لمدة تلت سنين.
 
لما رجع سكوباس مصر مع عساكر المرتزقه حاول يعمل تمرد و يستولى على الحكم لكن اريسطومينيس و القائد بوليقراتيس نايب الدوله المصريه فى [[قبرص]] اتصدوا له ، و قبضوا عليه و اعدموه مع اعوانه.
 
فى الغضون دى وصل مصر سفرا من الرومان عشان يبلغوا مصر انهم غلبوا هانيبال ، و يشكروا المصريين على صداقتهم و موقفهم المشرف وقت الحرب الطويله ، و انهم ما انضموش لعدوهم زى ما عملت بلاد تانيه كتيره. ورد الاسكندرانيه على الرومان بجواب يطلب من مجلس الشيوخ الرومانى حماية المملكه و ملكها الصغير من فيليب و انطيوخوس لغاية ما يكبر و يقدر يواجهم. طوالى بعت الرومان سفرا لانطيوخوس و فيليب يأمروهم بعدم الإقتراب من مصر ، و بعتوا ماركوس لبيدوس على اسكندريه عشان ينظم شئون مصر الخارجيه ، بلقب " مربى الملك الصغير ". العملات اللى اتضربت فى مصر فى فتره قعاد لبيدوس كمستشار فى مصر كان عليها رسم ليه وهو فى الروب الرومانى و بيحط تاج على راس بطليموس مع القاب زى " المربى الملكى ".
 
== بزوغ نجم الرومان ==
لغة الأمر اللى استعملها الرومان فى كلامهم لانطيوخوس و فيليب ماجابوش نتيجه فى الأول. انطيوخوس ماهمهوش و استولى على فينيقيا و سوريا الجوفاء، فجاله جواب تانى من مجلس الشيوخ الرومانى ، بس المره دى ما كلموهوش نيابه عن ملك مصر الصغير ، لكن امروه بتسليمهم الأراضى اللى استولى عليها لروما. ده خوف انطيوخوس فعمل طوالى معاهده مع مصر ، و فيها خطب بنته كليوباترا لبطليموس و خلى سوريا الجوفاء و فينيقيا مهر يتدفع لمصر لما يكبر الملك و يقدر يتجوز كليوباترا. و بعد المعاهده هاجم فيليب [[اتينا]] و باقى الجمهوريات اليونانيه المستقله ، و اللى كانت متحالفه مع مصر. اليونانيين بعتوا لمصر يستنجدوا بيها فبعت المصريين للرومان يستشيروهم يروحوا ينجدوهم و لا يسيبوا الموضوع للرومان، ورد الرومان بانهم حا يساعدوا اليونانيين و مفيش داعى مصر تتدخل. ما عداش وقت طويل لغاية ما قامت معركه بين الرومان و فيليب المقدونى اتعرفت باسم " معركة كينوسيفالى " ، و فيها انهزم جيش فيليب هزيمه كبيره. طلب مصر ، اللى كانت من شويه أقوى بلد فى البحر المتوسط ، مساعدة الرومان ، و بعدين هزيمة فيليب ملك مقدونيا هزيمه كبيره على ايد الرومان وضح ان نجم الرومان كان بيبزغ كقوه مايستهانش بيها فى منطقة حوض [[البحر المتوسط]].
 
== التنصيب ==
[[صورة:Rosetta stone.jpg|left|thumb|[[حجر رشيد]] منقوش عليه مرسوم تنصيب بطليموس الخامس -[[المتحف البريطانى]] - [[لندن]] ]]
لما بطليموس بقى عنده خمستاشر سنه ، بوليقراتيس ، نايب مصر على قبرص ، و اللى ساهم فى تدمير التمرد بتاع سكوباس ، قدم نصيحه بإعلان بلوغ بطليمس سن الرشد ، مع إن القانون المصرى اياميها كان بيعتبر اللى عنده خمستاشر سنه لسه قاصر. بوليقراتيس كان بنصيحته دى عايز يقوى مركز الدوله المصريه و يشيل الحمايه الرومانيه عن ملك مصر. و فعلاً اتاخد بنصيحة بوليقراتيس ، و اتنصب بطليموس فى سنة 196 ق.م ، و هى السنه التاسعه من عهده ، فى احتفال كبير اتعمل فى [[ممفيس|منف]] عاصمة مصر القديمه. بطليموس راح على منف فى مركب [[النيل|نيلى]] و استقبله كهنة مصر العليا و مصر السفلى ، و لبسوه تاج القطرين المزدوج " بشينت ". بعد التتويج ، الكهنه نقشوا المرسوم على الحجر اللى بعد سنين طويله اتلاقى فى مدينة رشيد و اتعرف باسم " [[حجر رشيد]] " ، و اللى عن طريقه قدر العلامه الفرنساوى [[شامبوليون]] يحل لغز اللغه الهيروغليفيه.
 
فى المرسوم المنقوش على حجر رشيد اتوصف بطليموس الخامس بإنه : " ملك مصر العليا و مصر السفلى ، ابن الاله فيلابتور ، بموافقة بتاح ، اللى رع وهبه الانتصار ، تجسيد حى لأمون ، ابن رع ، بطليموس الخالد ، المحبوب من بتاح ، الاله الجواد ابيفانيس ". و من ضمن اللى اتكتب ان تمثال ابيفانيس حا يتعبد فى كل معابد مصر و حا ينضم لكل تماثيل الهة مصر التانيه فى الاحتفالات الدينيه ، و إن المرسوم حا يتنقش على قواعد كل تماثيله فى نواحى مصر ، باللغه المصريه المقدسه (ال[[هيروجليفى|هيروغليفى]]) ، و اللغه المصريه الدارجه ([[الديموطيقى]]) ، و اللغه اليونانيه.
== حكمه ==
[[صورة:Tetradrachm Ptolemy V.jpg|تصغير|200px|عمله عليها رسم بطليموس الخامس]]
الحاكم الفعلى لمصر وقت طفولة بطليموس الخامس كان الوزير اريسطومينيس اللى كان بطليموس بيعتبره زى ابوه. مصر كانت محكومه بعنايه و العيشه كانت منظمه جداً و الناس كانت مبسوطه و الإقتصاد كان قوى. فى الفتره دى قلت الضرايب على الناس ، و قلت الضرايب على تصدير النسيج ، و الديون اللى كانت للدوله اتنازلت الدوله عنها ، و افرج عن المساجين السياسيين ، و الدوله كانت بتصرف على المعابد ببذخ و بالذات على معبد [[ابيس]] فى منف ، و كانت ما بتاخدش ضرايب كبيره على اراضى الكهنه ، و عفتهم من السفر لاسكندريه كل سنه لاظهار الولاء للملك زى ما كان متبع قبل كده ، و فوق كده اتعفى المصريين من التجنيد الإجبارى فى القوات البحريه المصريه.
 
[[ابولونيوس الرودسى|أبولونيوس]] اللى كان بيدرس فى جزيرة [[رودس]] اتعين رئيس ل[[مكتبة اسكندريه]] فى عهد بطليموس الخامس.
لكن لما بطليموس ابتدا يكبر ابتدى يبعد عن اريسطومينيس الوزير العاقل اللى دورله مملكته بحكمه و مهاره ، و ابتدا ينشغل بالمتع و صحاب السؤ و انتهى بإعدام اريسطومينيس اللى اجبره على شرب السم ، و بدأ يحكم مصر كديكتاتور عنيف فأبتدى المصريين يكرهوه.
 
فى سنة حكمه التلاتاشر ، لما بقى عنده تمنتاشر سنه ، انطيوخوس العظيم بعت بنته كليوباترا على مصر عشان تتجوز بطليموس ، وسلم فينيقيا و سوريا الجوفاء لمصر كمهر ، زى ما فى اتفاق المعاهده اللى اتعملت قبلها بست سنين .
 
[[كليوباترا الأولى|كليوباترا الأولى سيرا]] بنت انطيوخوس العظيم كانت ست نبيهه و عقلها راجح ، و انطيوخوس كان بيتمنى انها بذكائها و قوة شخصيتها ممكن تسيطر على بطليموس اللى ما كانش ذكى قوى ، و بكده يعوض خسارته لفينيقيا و سوريا الجوفاء بحاجات أحسن. لكن كليوباترا ، بدل ما تعمل اللى ابوها اتمناه ، بقت ست مخلصه لجوزها و مستشاره ليه ، و بقت بتتصرف كملكه مصريه.
 
الحرب كانت لسه شغاله بين انطيوخوس و الرومان و بطليموس كان بعت دهب و فلوس للرومان كمساعده ضد العدو المشترك لكن الرومان رجعوله المساعدات و شكروه لانهم كانوا بيحبوا يعتمدوا على نفسهم و ماكانوش لسه بيطمعوا فى الدهب و الفلوس.
 
فى بداية حكم بطليموس الخامس حصل تمرد فى ليكوبوليس فى [[دلتا النيل|الدلتا]] و انتهى بحصار المدينه و القضاء على التمرد ، و فى اخر عهده حصل تمرد جديد من المحتمل كان فى نفس المدينه. قواد التمرد كانوا مصريين اساميهم اتينيس و بيسوريس و شيسوفيس و ايروباستوس. لكن بطليموس بعتلهم مرتزقه و حاصروهم ، و وعدهم بطليموس بانه حا يسامحهم لو انهوا التمرد ، فخرجوا و راحوله على سايس بكل شجاعه و حسن نيه. لكن بطليموس الديكتاتور العنيف اللى كان فيه جبن و خسه ربطهم فى عربيته و سحلهم فى المدينه و بعدين أمر بقتلهم.
 
بطليموس الخامس اللى عهده ابتدا بتمرد و انتهى بتمرد ما بناش معابد إضافيه فى الصعيد. لكن فى [[معبد فيله]] فيه نقش لاهداء بيقول : " من الملك بطليموس و الملكه كليوباترا ، الالهه ابيفانيس ، و من بطليموس ابنهم، لاسكليبيوس " اسيكليبيوس هو الاله اللى المصريين كانوا بيسموه ايموتحب ابن [[بتاح]].
 
فى عهد بطليموس الخامس ما بقاش لمصر برا حدودها تقريباً غير قبرص و قيرنه. المدن اليونانيه اللى كانت تحت سيطرة مصر السياسيه بقت بتبص للرومان. معظم اسيا الصغرى بقت تحت سيطرة انطيوخوس العظيم و حتى استرد فينيقيا و سوريا الجوفاء و اليهود فى فلسطين بقم فى صفه.
 
== وفاته ==
بطليموس الخامس حضر لشن هجوم على انطيوخوس فى سوريا الجوفاء ، ضد نصيحة قواده و مستشاريه اللى كانوا خايفين انه يستولى على اقطاعاتهم و يزود الضرايب عليهم عشان يمول الحرب فسموه ، ومات و هو عنده تسعه و عشرين سنه بعد ما حكم مصر أربعه و عشرين سنه. بطليموس مات و ساب الخزانه المصريه مخويه و البحريه مفيهاش غير عدد صغير من البحاره و الجيش فى حالة عدم رضا.
 
القواد اللى قتلوا بطليموس الخامس ما كانتش عندهم طموحات لمسك الحكم و كان تصرفهم بس عشان يخلصوا منه زى ما بيحصل كتير فى الممالك.
 
بطليموس ابيفانيس ساب ابنين اساميهم هما الاتنين بطليموس ، و بنت اسمها كليوباترا. ابنه الكبير اللى كان لسه طفل قعد على العرش [[وصى على العرش|تحت وصاية]] امه [[كليوباترا الأولى]] ، و اتلقب [[بطليموس الساتت]] فيلوميتور ، يعنى محب أمه.
 
== عملاته ==
عملات بطليموس الخامس ابيفانيس اتشهرت بأشعة الشمس اللى حوالين راسه ، و اللى بتعبر عن اسمه " ابيفانيس " اللى معناه " المشع " أو " الظاهر " ،و اللى اترجم على العمله بالهيروغليفى. على ضهر العمله مكتوب بين نجمين " للملك بطليموس ".
 
شوف كمان: لستة [[ملوك مصر البطلميه]]